เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) สุดล้ำ แต่กลับกลายเป็นภัยคุกคามร้ายแรง กำลังสร้างความเสียหายไปทั่วโลก

Deepfake คืออะไร ?

Deepfake มาจากคำว่า "การเรียนรู้เชิงลึก (Deep Learning)" รวมกับคำว่า Fake หมายถึงเทคนิคการปลอมแปลงข้อมูลด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดยใช้เทคโนโลยีการเรียนรู้เชิงลึก (Deep Learning) วิเคราะห์และประมวลผลข้อมูล และใช้ Machine Learning ชื่อ Generative Adversarial Networks (GANs) สังเคราะห์ให้สมบูรณ์ใกล้เคียงต้นฉบับมากที่สุด เช่น การเคลื่อนไหวทางกายภาพ ลักษณะใบหน้า หรือแม้กระทั่งเสียง ทำให้สามารถสร้างภาพและเสียงปลอมแบบสมจริงจนแทบแยกไม่ออก ถ้าไม่สังเกตละเอียดจะแยกไม่ออกว่าเป็นของปลอมนี่คือมหันตภัยที่เกิดขึ้นในสังคมไทยและสังคมโลกในวันนี้และในอนาคต 

ภาพจาก Avast 

ประวัติความเป็นมาของ Deepfake

ที่จริงเทคโนโลยีนี้ไม่ใช่ของที่เพิ่งมาใหม่ Deepfake ถูกใช้ในวงการบันเทิงมาแล้วหลายปี โดยนักวิจัยในต่างประเทศได้สร้าง Generative Adversarial Networks (GANs) พอเริ่มมีอัลกอริทึม ทำให้มีคนนำเทคโนโลยีนี้ไปพัฒนาให้ก้าวหน้าขึ้นไปเรื่อยๆ และตอนนี้ก็เริ่มมีการสร้างซอฟต์แวร์ตรวจจับพวกนี้มากขึ้นด้วย เพราะให้ประโยชน์หลากหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นการลดต้นทุนการผลิตและลดเวลาการทำงานแต่ปัจจุบันมีการใช้งานในทางพาณิชย์และในบุคคลทั่วไปมากขึ้น ส่งผลให้ Deepfake พบง่ายขึ้นบนโลกโซเชียลมีเดีย

ผลกระทบของ Deepfake ในปัจจุบัน

ในอดีตการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ทำงานจำเป็นต้องมีทักษะในการเขียนโค้ด แต่ปัจจุบันนี้มีโปรแกรมสำเร็จรูปที่สามารถใช้งานได้ง่ายมากขึ้น เพียงแค่ป้อนข้อมูลเข้าไป AI ก็สามารถแสดงผลลัพธ์ได้ทันที นอกจากนี้ เสียงจาก AI ยังมีความสมจริงมากขึ้นเรื่อยๆ ตามเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นทุกวัน

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลส่วนตัวของลูกค้า เช่น ชื่อ เบอร์โทร และที่อยู่ กลับมีขายอยู่ในตลาดใต้ดินเป็นจำนวนมาก หรือแม้กระทั่งข้อมูลที่อยู่บนหน้ากล่องพัสดุก็อาจถูกนำไปใช้ในทางที่ผิดได้ ซึ่งเป็นปัญหาที่น่ากังวลเกี่ยวกับความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัวของข้อมูล ทำให้เราต้องระมัดระวังและมีการป้องกันที่ดีมากขึ้น

แนวโน้มของ Deepfake ที่มีการพูดถึงมากที่สุด

ในปี 2024 การใช้ Deepfake กลายเป็นจุดสำคัญของนักพัฒนา KYC และภาคส่วนต่างๆ เช่น การเงิน ประกันภัย รายงานจากผู้เชี่ยวชาญเน้นย้ำถึงความท้าทายและแนวโน้มในอุตสาหกรรมเหล่านี้ ผู้เชี่ยวชาญคาดการณ์ว่า การใช้ Biometrics ยืนยันตัวตนจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วเพื่อตอบโต้ข้อมูลปลอม โดยเฉพาะการตรวจสอบใบหน้าจะถูกนำมาใช้มากขึ้นในสถาบันการเงิน  

นอกจากนี้ ยังมีความกดดันด้านกฎระเบียบเกี่ยวกับการฉ้อโกงข้อมูลประจำตัว กฎระเบียบใหม่ เช่น ในจีนและสหภาพยุโรป กำลังเน้นการใช้ AI และ Biometrics เพื่อการตรวจสอบที่เข้มงวดขึ้น คาดว่าประเทศอื่นๆ จะตามมา โดยเฉพาะในช่องทางที่ยังไม่ได้รับการควบคุม เช่น การแลกเปลี่ยนสกุลเงินดิจิทัล 

Deepfake หลอกเหยื่อสูญเสียเงิน..?

ข่าวล่าสุด ในเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา สำนักข่าว CNN ได้ยกตัวอย่างคดีใหญ่ที่สุดคดีหนึ่งในปีนี้ โดยเป็นคดีที่พนักงานด้านการเงินรายหนึ่งในฮ่องกงถูกหลอกให้โอนเงินกว่า 25 ล้านดอลลาร์สหรัฐให้กับมิจฉาชีพที่ใช้เทคโนโลยี Deepfake สวมรอยเป็นประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการเงิน หรือ CFO ของบริษัท ซึ่งปรากฏตัวในการประชุมทางวิดีโอ ตามที่ตำรวจฮ่องกงระบุ  

ส่วนในประเทศไทยเองก็มี “แก๊งคอลเซนเตอร์” ีมิจฉาชีพใช้ AI Deepfake วิดีโอคอลหลอกโอนเงิน ขู่เหยื่อให้โอนเงิน ฟันเงินผู้เสียหายในประเทศ โดยใช้ DeepFake ปลอมใบหน้า เสียง และท่าทาง หลอกว่าเป็นตำรวจ วิดีโอคอลกับผู้ใช้ เผยมีผู้ถูกหลอกให้โอนเงินโดยใช้เทคนิคนี้ สูญไปแล้วกว่า 6 แสนบาท  

นอกจากนี้ Deepfake ไม่ได้แค่สร้างความเสียหายด้วยการหลอกลวง แต่ยังถูกนำไปใช้บิดเบือนข้อมูล สร้างความเข้าใจผิด ใส่ร้ายป้ายสี บุคคลสำคัญ ดารา นักการเมือง และแม้แต่บุคคลทั่วไป

ตัวอย่างการใช้ Deepfake บิดเบือนข้อมูล

• ตัดต่อใบหน้าคนดัง ลงในคลิปอนาจาร
• ปลอมแปลงวิดีโอ ให้บุคคลสำคัญพูดสิ่งที่ไม่เคยพูด
• สร้างข่าวปลอม ใส่ร้ายป้ายสี บุคคล นักการเมือง
• บิดเบือนข้อมูล เกี่ยวกับเหตุการณ์สำคัญ

แม้จะมีกฎหมายควบคุม และหลายแพลตฟอร์มแบนการใช้งาน Deepfake แต่ปัญหาการบิดเบือนข้อมูลยังคงเกิดขึ้น

วิธีจับโป๊ะ ป้องกันคลิปปลอมที่สร้างจาก AI Deepfake

หากไม่อยากเป็นเหยื่อเทคโนโลยี Deepfake เราลองมาดูกันว่า จะมีวิธีไหนบ้างที่จะสามารถจับสังเกตว่า สิ่งที่เห็นและได้ยิน เป็นของจริงหรือปลอม?

1. สังเกตการพูด ควรสังเกตการขยับของริมฝีปาก หากเป็นคลิปที่สร้างจาก AI Deepfake การขยับริมฝีปากมักไม่สอดคล้องกับเสียงพูดหรือการเคลื่อนไหวของใบหน้าอื่นๆ และอาจมีความเบลอของภาพเกิดขึ้น
2. สังเกตเนื้อหาของคลิป เนื้อหาของการพูดในคลิป Deepfake มักจะแตกต่างจากเนื้อหาที่บุคคลนั้นเคยพูดหรือมีลักษณะเกินจริง เช่น นำเสนอผลกำไรที่สูงเกินจริง และเน้นการชักชวนให้ลงทุนหรือสมัครสมาชิก หากพบลักษณะเช่นนี้ ควรระมัดระวังว่าอาจเป็นมิจฉาชีพ นอกจากนี้  
3. แสงและเงาบนใบหน้า แสงและเงาบนใบหน้าอาจไม่ตรงกับหลักการของความเป็นจริง เช่น แสงส่องมาจากด้านขวาแต่ใบหน้าด้านขวากลับมืดกว่าด้านซ้าย
4. สังเกตองค์ประกอบของภาพ ในบางครั้งการสร้าง AI Deepfake ก็ยังไม่เนียนพอ ความสมดุลของใบหน้าอาจยาวผิดรูปกว่าปกติ การหันหน้าซ้าย-ขวาอาจดูไม่เป็นธรรมชาติ หรือการแสดงผลของผิวหนังและผมอาจดูเบลอกว่าปกติ รวมถึงตำหนิต่างๆ บนร่างกายอาจเปลี่ยนตำแหน่งเมื่อมีการเคลื่อนไหว
5. ตั้งสติทุกครั้งก่อนหลงเชื่อ หากมีการยื่นข้อเสนอที่สูงเกินจริง ควรตั้งสติไว้ก่อนและอย่าพึ่งหลงเชื่อเด็ดขาด เนื่องจากปัจจุบันมิจฉาชีพมีหลายรูปแบบ และอย่าโอนเงินให้ผู้อื่นโดยง่าย ต้องตรวจสอบอย่างละเอียดรอบคอบ
6. ความชัดของวิดีโอ สังเกตจากการเบลอเพียงบางจุด เช่น ระหว่างใบหน้าและลำคอ หรือระหว่างคอและช่วงลำตัว จะช่วยให้เห็นถึงความไม่เป็นระนาบเดียวกันของวิดีโอได้ การเคลื่อนไหวของดวงตาไม่สมจริง เช่น การกะพริบตาที่ผิดปกติหรือไม่กะพริบตาเลย
7. เสียงที่ผิดปกติ ผู้สร้าง Deepfake มักไม่ใส่ใจกับการใส่เสียงเท่ากับการทำวิดีโอให้แนบเนียน ดังนั้นเสียงอาจไม่สอดคล้องกับการพูด หรือเสียงอาจฟังดูเหมือนหุ่นยนต์ มีการออกเสียงบางคำที่ผิดปกติ หรือการขยับปากที่ไม่ตรงกับเสียงที่เปล่งออกมา

Deepfake อาจเป็นทั้งผู้ร้ายที่สร้างความเสียหาย และพระเอกที่ช่วยสร้างสรรค์ผลงานหากใช้อย่างเหมาะสม ดังนั้นผู้บริโภคสื่อต้องมีความรู้เท่าทันเทคโนโลยี ต้องมีการฉุกคิด หมั่นตั้งคำถาม และวิเคราะห์ข้อมูลโดยรอบก่อนตัดสินจากสิ่งที่เห็น เพื่อป้องกันตนเองไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของการใช้เทคโนโลยีในทางที่ผิดและหลอกลวง ร่วมกันสร้างสังคมดิจิทัลที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือ

แหล่งที่มาของข้อมูล:

https://edition.cnn.com/2024/02/04/asia/deepfake-cfo-scam-hong-kong-intl-hnk/index.html

https://www.blognone.com/node/127826#:~:text

https://www.blockchain-council.org/ai/generative-adversarial-networks/?gad_source

https://www.linkedin.com/pulse/deepfakes-2024-summary-trends-kyc-konstantin-simonchik-s25ae/

https://www.avast.com/c-deepfake